Tin tức

TQ10 - TÌM HIỂU QUAN NIỆM GIẢI THOÁT CỦA CÁC TRIẾT PHÁI ẤN ĐỘ VÀ PHẬT GIÁO (tt)

TÌM HIỂU QUAN NIỆM GIẢI THOÁT

CỦA  CÁC  TRIẾT  PHÁI  ẤN ĐỘ  VÀ PHẬT GIÁO (tt)

TRẦN CAO LỘC

5- Phái Mimansa

Phái này bắt nguồn từ kinh Védas. Bộ kinh Mimamsa gồm có hai phần: Purva - Mimamsa nghiên cứu về những nghi thức hành lễ và Brahama - Mimamasa nói về sự nguyện ngắm Đấng Phạm thiên hoặc bản thể tuyệt đối. Phái này cho rằng với những nghi thức thờ phượng cùng sự tụng niệm chân ngôn, hành giả có thể đạt tới chỗ siêu thoát.

Phái Mimansa cho rằng giải thoát tức giải phóng tiểu ngã ra khỏi sự ràng buộc thân xác. Bởi vì giải thoát vượt lên trên mọi phước báu hay không phước báo. Hành vi thường nhật như tế tự, phải được thi hành không hướng đến mục đích hưởng thụ phước báu nào cả. Khi
giải thoát không còn những tác dụng của ý (mansa) và các giác quan khác. Do đó, trong cảnh giải thoát ngã không còn những phẩm tính khổ, lạc, dục, sân...

6- Phái Vedanta

Nghĩa gốc của từ ngữ Vedanta là cuối thời của các kinh Vêda, tức qua thời các
Upanishad. Phái này cho rằng Thượng đế (Brahman) và linh hồn (Atman) chỉ là một, thành phần với toàn thể là một. Chỉ khi nào thành phần hoàn toàn nhập vào toàn thể, tiểu ngã vào cái đại ngã, thì vòng luân hồi mới ngừng lại.

Theo Shankhara, người chủ thuyết phái này, hợp nhất với Thượng đế là vượt ra khỏi cá thể của cái ngã, không có ý thức về vật nầy vật khác, sống hòa hợp, yên ổn, vô dục trong cảnh giới Niết bàn. Muốn đạt được cảnh vĩnh phúc đó, thì không những phải từ bỏ xã hội mà còn từ bỏ chính mình nữa.

Nhìn chung, các tông phái ở Ấn Độ tuy phức tạp nhưng giáo lý có nhiều điểm tương đồng. Những điểm tương đồng này thể hiện qua các từ: Maya (vô minh), Karma (nghiệp báo), Nirvana hay Turiya (Niết bàn hay trạng thái siêu thức)...Và con đường để đưa đến đại ngộ là Yoga. Nó như chiếc xương sống của tư tưởng Ấn Độ. Qua các tông phái, ta thấy có nhiều con đường để đi đến giác ngộ. Phái Mimamsa tu luyện bằng việc hành lễ và tụng niệm, tương tự như phái Tịnh độ của đạo Phật. Phái Tantrisme thì thờ phượng và tụng các chân ngôn. Phái Vedanta dùng trí tuệ tu luyện để thấu triệt cái lẽ phi nhị huyền diệu trong tạo vật, phái Jana cũng tương tự như vậy. Nói chung là có hai con đường là tiệm ngộ và đốn ngộ.

- Tiệm tu: Là tu luyện để đi dần đến giác ngộ, hợp với căn cơ của nhiều người như Tịnh độ tông hay phái Mimamsa.

- Đốn ngộ: Là con đường tắt ngắn để chóng ngộ đạo, như thiền định... Thiền tông là một chi nhánh của Phật giáo và phát triển ở Trung Hoa, Nhật Bản và Việt Nam... Khi sáng lập Thiền tông tại Trung Hoa, đức Bồ-đề-đạt-ma đã chế hóa ít nhiều theo phương thức tu luyện của Yoga.


Ngoài các quan điểm của các triết phái trên còn có nhiều quan điểm khác nhau về giải thoát và biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như sau:

- Quan điểm giải thoát do nơi các vị thần.

Theo Rg-Veda, người gây nghiệp thiện, sau khi chết được sanh lên cõi trời Dạ Ma. Đến thời đại Upanishads cho rằng cõi trời chưa phải là cảnh giới giải thoát. Đến thời đại học phái, thuyết hữu thần của Nhất thần giáo nảy nở và tín ngưỡng đó ngày càng thịnh, người ta coi vị thần duy nhất ấy là lý tưởng giải thoát. Vì giải thoát quan nầy có tính cách phổ thông và đầy hương vị tôn giáo nên được đón nhận một cách rộng rãi trong xã hội. Đặc trưng của của nó là ở phương diện tha lực. Người ta có thể đạt tới cảnh giới tự do nếu được thần ban cho ân sủng đó.

– Giải thoát do tinh thần độc lập cá nhân.

Tinh thần của con người là cái linh thể thuần khiết, nhưng vì do chướng ngại của vật chất nên trở thành mất tự do, không trong sạch. Muốn giải thoát con người cần xóa bỏ những chướng ngại đó để tinh thần được độc lập, tự chủ. Theo quan niệm nầy thì không có thật tại vũ trụ hoặc một vị thần biệt lập. Do đó, ngoài bản tính mình ra không cần có một trạng thái nào khác để chuyển hướng. Cũng như lau sạch bụi trên tấm gương, khi tẩy lớp bụi vật chất che lấp tâm linh thì cảnh giới lý tưởng hiển hiện. Quan điểm nầy tiềm tàng trong
Upanishads và trở nên rõ ràng ở Phi Số luận, Du Già và Kỳ Na giáo. Giải thoát quan của Kỳ Na giáo cũng tương tự như lập trường của Phi Số luận là lấy tư tưởng diệt trừ những ràng buộc vật chất khỏi tinh thần làm lý tưởng tối hậu và diệt trừ khách trần phiền não để đạt giải thoát Niết bàn. Đây chính là tư tưởng triết học có khuynh hướng Nhị nguyên luận, vì nó lấy sự đối lập giữa tự ngã và phi ngã làm điều kiện và phương pháp thực hiện giải thoát không phải dựa vào tín ngưỡng mà xây dựng trên trí tuệ, lấy sự tự lực tu hành làm chính.

– Giải thoát do phủ định ý chí sinh tồn.

Quan điểm này cho rằng sinh hoạt hiện thực là mê vọng và muốn được tự do giải thoát phải hoàn toàn chối bỏ sự sống mê vọng đó. Đây chính là lý tưởng của Tiểu thừa Phật giáo lấy vô thường và khổ làm cương yếu của nhân sinh quan. Do đó, lý tưởng cứu cánh của con người không thể thấy ở những cái vô thường, những cái khổ, mà phải hoàn toàn chối bỏ những cái đó, nghĩa là phải diệt cho tuyệt cái ý muốn sinh tồn mới hy vọng đạt đến cảnh giới an vui. Cảnh giới đó chính là Niết bàn (Nirvana). Danh từ nầy ở thời đại Phật giáo nguyên thủy nó có ý nghĩa tích cực, nhưng nếu dùng đúng với ý nghĩa của nó trong trường hợp này có nghĩa là “dập tắt”, “tiêu diệt”. Theo chủ nghĩa nầy, về mặt biểu tượng, giải thoát có nghĩa là tiêu diệt hoàn toàn sự sinh tồn hiện thực và Niết bàn là cảnh giới tuyệt diệt hư vô. Nhưng trên thực tế, cái tuyệt đối hư vô ấy không thể là lý tưởng của người ta được. Nhưng sau Niết bàn, họ vẫn thừa nhận có một cảnh giới quang minh vĩ đại và thường còn. Cảnh giới này chỉ khi nào phủ định hoàn toàn ý chí sinh tồn mới có thể đạt đến được.

– Giải thoát do tự mình thể hiện thực tại

Quan niệm này cho rằng bản thể vũ trụ và tự ngã của con người vốn là đồng nhất, chỉ vì vô minh nên thấy như có cách biệt. Nếu diệt trừ được vô minh thì tự thân con người sẽ trở thành bản thể toàn diện. Vậy từ cái thân nhỏ bé bị phiền não trói buộc này mà vận dụng để đạt đến cảnh vĩnh hằng, thanh tịnh và tự do, tức là đã đạt được cảnh giới giải thoát. Vì vậy, cảnh giới giải thoát theo quan niệm nầy là không cần phải chối bỏ hiện thực, mà hiện thực tức là bản thể, vậy hiện thực cũng là giải thoát.

Như vậy, quan niệm giải thoát của Ấn Độ có thể đạt đến chỗ điều hòa giữa “yếm thế” và “lạc quan”, dung thông giữa “thử ngạn” và “bỉ ngạn”, giữa “động” và “tịnh”, giữa “thực tại” và “hiện tượng”. Do đó, bốn  quan niệm giải thoát trên đây có thể bao gồm các khuynh hướng giải thoát trong tư tưởng Ấn Độ vậy.

* * *

Riêng đối với Phật giáo đã quan niệm về sự giải thoát như thế nào?

Đức Phật với mục đích cứu khổ độ sinh, Ngài đã chỉ ra con đường đi đến giác ngộ giải thoát để mọi người được sống trong hạnh phúc an vui. Ngài đã đưa ra những định luật về vũ trụ và nhân sinh mà ngày nay được nhiều học giả Tây phương công nhận. Những vị đệ tử sau này đã thể hiện tinh thần giải thoát qua nhiều tư tưởng khác nhau.

Sau đây là quan niệm về giải thoát theo các Tông phái Phật giáo.

1 – Luật tông

Trong phần giáo lý căn bản của đạo Phật, “nghiệp” là động lực chính của vũ trụ nhân sinh. Nó định đoạt tất cả đời sống của chúng ta qua các hành động về thân, khẩu và ý. Nếu những nghiệp ấy thanh tịnh, không tạo ác thì ta không thọ quả báo sanh tử luân hồi và như thế là ta đã được giải thoát. Muốn các nghiệp được thanh tịnh thì ta phải giữ gìn giới luật. Đây là phương pháp thiết thực và hữu hiệu trong cuộc sống hằng ngày cho cả người tại gia và xuất gia.

Đối với người tại gia thì đó chính là 5 giới cấm:

1 – Giới không sát sanh.

2 – Giới không trộm cướp.

3 – Giới không tà dâm.

4 – Giới không nói dối, nói lưỡi hai chiều, nói điều hung ác, nói lời dệt.

5 – Giới không uống rượu.

Đối với người xuất gia thọ Sa-di có 10 giới, Tỳ kheo có 250 giới, Tỳ kheo ni có 348 giới, Bồ tát có 10 giới trọng và 48 giới khinh. Nhờ giữ giới luật, nên tâm được định, nhờ định nên phát sinh huệ, nhờ huệ nên phá trừ được vô minh và kiến tánh thành Phật. Do đó, trong tam vô lậu học: Giới, định, huệ, “giới” là đứng đầu. 

2 – Tịnh độ tông

 Chủ trương của tông này là dạy người chuyên tâm niệm Phật để cầu vãng sanh về cảnh Tịnh độ của Phật A-Di-Đà. Tông nầy căn cứ vào một số kinh căn bản sau:

 - Kinh Vô lượng thọ: Kinh này nói về 48 lời nguyện của Phật A-Di-Đà khi còn là vị Tỳ kheo tên Pháp Tạng. Nội dung lời thệ nguyện ấy là sau khi thành Phật, Ngài sẽ lập ra quốc độ trang nghiêm thanh tịnh để tiếp dẫn chúng sanh trong 10 phương thế giới, nếu chúng sanh nào thường niệm danh hiệu Ngài và muốn cầu vãng sanh về cõi Tịnh độ của Ngài.

- Kinh Quán Vô lượng thọ: Kinh này nói về 16 pháp tu quán và 9 phẩm tu chứng được vãng sanh về cõi Tịnh độ.

- Kinh Tiểu bổn A-di-đà: Kinh này tả cảnh giới Cực lạc trang nghiêm khiến người sinh lòng hâm mộ, phát nguyện tu theo pháp môn “trì danh niệm Phật” cho đến “nhất tâm bất loạn” để được vãng sanh về cõi ấy.

- Kinh Bửu Tích: Nói về việc đức Phật vì vua Tịnh Phạn và bảy vạn người trong thân tộc, nói pháp môn “trì danh niệm Phật” để cầu sanh về thế giới Cực lạc.

Ngoài ra còn có các kinh khác cũng nói về pháp môn này như; kinh Đại bổn A Di Đà, kinh Thập lục quán, kinh Ban châu niệm Phật...

3  - Thiền tông

Ngồi thiền để buông xả hết những niệm nghĩ tưởng, đó là dứt mầm tạo nghiệp đi trong sanh tử. Không tạo nghiệp nữa thì cái gì trói buộc được mình? Tổ Đạo Tín khi còn là Sa di mười bốn tuổi, gặp Tổ Tăng Xán chấp tay thưa: “Bạch Hòa thượng, xin Ngài dạy con phương pháp giải thoát”. Tổ Tăng Xán nhìn thẳng vào mặt hỏi: “Ai trói buộc ngươi?”. Ngài hoảng hốt tìm xem cái gì trói buộc mình, tìm hoài không thấy liền bạch: “Bạch Hòa thượng, không ai trói buộc con hết”. Tổ bảo: “Không trói buộc cầu giải thoát làm gì?”. Ngay đó, Ngài ngộ đạo.

Vậy đạo ở chỗ nào? Ở ngay chỗ không còn gì trói buộc được mình. Không có gì trói buộc tức là không tạo nghiệp, không tạo nghiệp là giải thoát. Giải thoát là cái chân thật sẵn có, không từ đâu đến, không do ai cho mình, chỉ vì ta không làm chủ được các niệm lăng xăng buồn thương giận ghét v.v... nên tạo nghiệp dẫn đi luân hồi.

Các vị tu theo Nguyên thủy được định tên là Diệt tận định hay Diệt thọ tưởng định liền chứng quả A-la-hán, tức diệt hết những thọ tưởng trong tâm thì được vô sanh, là giải thoát. Cho nên tu dứt mầm tạo nghiệp là gốc ra khỏi luân hồi. Chúng ta là người chủ động tạo nghiệp thì cũng là người chủ động dứt nghiệp. Tạo nghiệp là mê, dứt nghiệp là tỉnh. Cho nên trong kinh Viên Giác, ngài Văn Thù hỏi đức Phật: “Làm sao giải thoát sanh tử?”. Phật dạy: “Muốn giải thoát sanh tử phải dứt mầm vô minh”. Vô minh là mê mờ, phải sạch hết mê mờ mới giải thoát được sanh tử. Ngài Văn Thù hỏi tiếp: “Cái gì là vô minh?” Phật dạy: “Chấp thân này là thật, chấp tâm sanh diệt là thật. Đó là vô minh”. (1)

Ngoài các tông phái trên, ta cần tìm hiểu tư tưởng Trung Quán của Long Thọ

Ngài ra đời sau Phật Thích Ca khoảng 6 thế kỷ. Quan điểm Không tính (Sunyata) của Ngài đã được tranh luận bởi các học giả châu Âu và họ cho rằng: Không tính là cái tuyệt đối hiện hữu, chứ không phải hư vô trống rỗng

Do đó, dựa trên Trung Quán luận, chúng ta có thể tóm hai chân lý Tương đối và Tuyệt đối như sau:

- Chân lý Tương đối (Samvrti  satya)

Chân lý này được gọi là Tục đế hay pháp thế gian với Bát bất hay tám quan điểm biện chứng phủ định như sau:

Không sinh, không diệt

Không thường, không đoạn

Không một, không khác

Không đến, không đi.

Vì các sự vật không có thực thể riêng biệt và chuyển động theo tiến trình “duyên sinh” (cái nầy sinh nên cái kia sinh, cái nầy diệt nên cái kia diệt)

- Chân lý tuyệt đối (Paramartha- satya )

Chân lý này được gọi là Chân đế hay pháp xuất thế gian vừa siêu việt vừa bao dung cuộc đời. Chân lý nầy gồm bốn mệnh đề hay bốn câu gọi là Tứ cú hiển chính như sau:

1- Có

2- Không

3- Vừa có, vừa không

4- Chẳng có, chẳng không.

Chân lý này được gọi là “vô nhị”, không chịu sự đối đãi giữa “có” và “không”, “tánh” và “tướng”, nếu thông suốt thì sẽ đi đến giác ngộ.

Tánh, tướng Phật, Pháp cập Tăng già.

Nhị đế dung thông tam muội ấn.

Sau triết lý Tánh không ta hãy tìm hiểu về Lý Trung đạo (Majjhima  patipada).

Trung đạo là con đường sống hài hòa giữa thân và tâm, vật chất và tinh thần, một nếp sống toàn diện. Vì tất cả các pháp đều do “duyên sanh” nên chỉ là   “giả danh”. Chân lý này được Ngài Long Thọ diễn qua bài kệ sau:

“Chúng nhân duyên sanh pháp

Ngã thuyết tức thị không

Diệc vi thị giả danh

Diệc thị Trung đạo nghĩa”.

Dịch :

Các vật đều do nhân duyên sanh

Tôi cho đó là “không”

Cũng là “giả có”

Và là nghĩa của TRUNG ĐẠO.

- Ngoài ra trong các kinh tạng nguyên thủy còn đề cập đến “Bốn niệm xứ” đó là: quán thân trên thân; quán thọ trên các thọ; quán tâm trên tâm và pháp trên các pháp. Tứ niệm xứ là pháp môn Chỉ - Quán hay Định - Tuệ song tu. Khi đó, chúng ta lựa một chỗ thanh vắng như thiền đường, gốc cây, khu rừng, hay bất cứ nơi nào thuận tiện và thoải mái cho việc hành thiền, rồi chúng ta ngồi kiết già, lưng thẳng và an trú chánh niệm trước mặt, rồi thực hành phương pháp niệm hơi thở vô, hơi thở ra; hơi thở ra với 16 đề mục: bốn đề mục về thân; bốn đề mục về thọ; bốn đề mục về tâm và bốn đề mục về pháp. Pháp môn này thuộc về pháp môn Tứ Niệm Xứ
(cattrosatipatthna). Khi hướng tâm đến lậu tận trí vị ấy biết như thật: “...Vị ấy biết: Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành việc cần làm đã làm; sau đời hiện tại, không có đời sống nào khác  nữa” (2). Vì thế cho nên thiền quán đóng một vai trò rất quan trọng trong tiến trình đưa đến giải thoát. Do đó, Phật có nói: "Này các tỳ kheo, đây là con đường độc nhất đưa đến thanh tịnh cho chúng sanh, vượt khỏi sầu lo, diệt trừ khổ ưu, thành tựu chánh trí, chứng ngộ niết bàn, đó là bốn niệm xứ”(3). Phép tu này ngày nay rất được phổ biến, gọi là thiền Vipassana. Có nhiều thiền đường đã được thành lập ở khắp nơi, trong nước cũng như nước ngoài. Điều này đã khẳng định đạo Phật đã ảnh hưởng đến mọi tầng lớp, không phân biệt màu da hay sắc tộc nên hy vọng rằng tương lai đạo Phật là tôn giáo của toàn cầu.

Các tư tưởng trên chỉ có mục đích đưa chúng sanh đến đỉnh cao giác ngộ, hạnh phúc và tự do không phải ở đời sau mà ngay trong đời hiện tại này. Đó chính là những quy luật khách quan, nếu ai thực hành thì sẽ đạt được kết quả. Điều quan trọng là ta phải có niềm tin, tin vào lời nói của Ngài cũng như những gì Ngài đã dạy cho chúng sanh thoát khổ. Như Ngài đã từng bảo: “Nước biển chỉ có một vị mặn, đạo của ta chỉ có một vị là vị giải thoát”.

Chúng ta hãy nghe A Nan đã trả lời đức Phật trong Kinh Dược Sư:

- Đức Phật hỏi Ngài A Nan: “Như ta khen ngợi công đức của Đấng Thế Tôn Dược Sư Lưu Ly Quang Như Lai, đó là những chỗ hành vi rất sâu của các đức Phật, khó hiểu suốt lắm, ông có tin không?”.

- A Nan bạch rằng: “Bạch Đức Thế Tôn, con đối với Kinh của Phật đã nói chẳng dám nghi hoặc, là vì lẽ sao? Vì rằng ba nghiệp thân, ngữ, ý của hết thảy chư Phật đều thanh tịnh cả. Lạy Đức Thế Tôn, vừng nhật nguyệt kia làm rơi xuống được, núi Diệu Cao Vương làm nghiêng đổ được, lời chư Phật nói không có khác được”(4).  Cho nên trong “tín - hạnh - nguyện”, niềm tin dẫn đầu trong các hạnh.

Nhận xét về các tư tưởng của các triết phái trên, ta thấy do sự tranh luận về những điểm chân, ngụy, ưu, liệt, nên các học phái có những điểm bất đồng về lý tưởng giải thoát. Nhưng đó chỉ là trên vấn đề lý luận, về ý nghĩa của sự giải thoát thì các học phái đều có những điểm tương đồng. Vì ý nghĩa chân chính của sự giải thoát là làm sao cho tinh thần thanh thản trước mọi hoàn cảnh khổ, vui, thật, giả, động, tĩnh, tức là đưa ý chí đến cảnh giới giải phóng tuyệt đối. Do đó, bất cứ phương pháp nào đưa tinh thần đến cảnh giới tuyệt đối đó có thể được coi là sự giải thoát chân thật. Như vậy, mặc dù chủ trương khác nhau, nhưng khi ý chí đã đạt tới cảnh giới giải thoát thì các quan điểm ở đây không còn sự dị biệt nữa. Đây cũng là cách giải thích chung của các nhà sáng lập tôn giáo, những nhà hiền triết cổ, kim, đông, tây, tuy có những giáo lý khác nhau, ở vào những bối cảnh khác nhau, nhưng vẫn có những điểm chung nhất. Điều này không phải là sự ngẫu nhiên. Tất cả chúng sanh không phân biệt đẳng cấp, chủng tộc, sang hèn, nếu thực hành theo giáo lý của Ngài ắt sẽ được an vui, giải thoát, tịch tịnh. Sự giải thoát theo đạo Phật không ở đâu xa, mà ngay trong cuộc sống hiện tại này.  

* * *

Tóm lại, con đường giải thoát tức là con đường đi đến Niết bàn, mà Niết bàn theo nghĩa đen là “dập tắt”, nghĩa là dập tắt hết dục vọng tồn tại và lấy đó làm lý tưởng cứu cánh. Cái gọi là “giải thoát”, là “Niết bàn”, nếu không có lợi ích cho cuộc sống thực tế, thì tự nó cũng không có ý nghĩa nào cả. Theo đạo Phật không phải chỉ có đạt được sau khi chết, mà có thể chứng nghiệm ngay hiện tại cho nên đạo Phật là đạo “dấn thân yêu đời”.

Trải dài theo lịch sử cho đến ngày nay, Phật giáo là tôn giáo duy nhất chống lại thần quyền. Trong những tư tưởng của nó có những yếu tố duy vật và biện chứng. Đạo Phật là tiếng nói chống chế độ đẳng cấp khắc nghiệt, tố cáo bất công, được tự do tư tưởng và bình đẳng xã hội để con người khỏi những bi kịch của cuộc đời. Đạo Phật nêu cao thiện tâm, bình đẳng, bác ái cho mọi người như là những tiêu chuẩn đạo đức cơ bản của đời sống xã hội.

Chúng ta là những người hậu học, đang trên đường tu tập, để nối bước theo dấu chân Ngài, chúng ta phải tinh tấn thiền định, nhưng trước khi thiền định phải giữ gìn giới luật nghiêm minh, vì có giới mới đi vào định được, khi định được viên mãn thì trí tuệ phát sanh. Trí tuệ là lưỡi gươm sắc bén nhất, có thể cắt đứt được tận gốc rễ của phiền não, tham, sân, si, mạn, nghi, giống như cây Tala một khi bị cắt đứt ngọn thì không thể mọc lại được nữa. Khi các kiết sử được đoạn tận gốc rễ, chúng ta mới được an vui, giải thoát.

Các học phái khác lấy siêu nhiên làm chủ nên không quá coi trọng đạo đức thế gian. Phật giáo lấy “từ bi” làm chủ, đứng trên lập trường đạo đức để giáo hóa người đời. Đó chính là tiếng nói giải thoát của đạo Phật. Cho nên tại Ấn Độ tuy có nhiều tôn giáo, nhưng chỉ có Phật giáo lấy toàn thể nhân loại làm đối tượng để truyền giáo và chỉ giáo lý của đạo Phật mới thỏa mãn nhu cầu tinh thần của mọi người. Riêng về quan niệm giải thoát hay Niết bàn, theo Phật không phải chỉ có thể đạt được sau khi chết mà nó có thể chứng nghiệm ngay ở hiện tại. Nó hiện hữu ngay trong giây phút ta cắt được mọi mối ràng buộc khiến cho tâm hồn thanh thản, vắng lặng là ta đã đạt được cảnh giới giải thoát. Do đó, giải thoát hay Niết bàn, nếu không có lợi ích gì cho cuộc sống thực tế, thì tự nó cũng không có ý nghĩa nào cả. Nhưng sống trong thế giới hiện thực mà tìm cầu giải thoát khỏi hiện thực là một việc không dễ dàng. Thế giới hiện thực chỉ là cái thực ngã, là thực thể của lý niệm. Phủ định tất cả để đi đến “không”. Và một khi đã đạt đến cái “không” tuyệt đối hay Niết bàn vắng lặng rồi thì trở lại khẳng định tất cả. Đây chính là biện chứng pháp phủ định của Phật giáo. Đức Phật cũng đã chỉ rõ: Vượt thế giới hiện thực để đi đến “không”, rồi từ “không” trở lại hiện thực hoạt động, chỉ bày phương châm đi đến “không”. Kế thừa phương châm đó để lập nên các thuyết về giải thoát, tuy cũng xây dựng trên căn bản “không”, song tiến thêm bước nữa là khẳng định tất cả. Nhưng đặc trưng nhất quán của chủ nghĩa giải thoát của Phật giáo là tự mình tuyệt đối mãn túc, rồi vì hạnh phúc của thê giới và tiến bộ của nhân loại mà phục vụ với tâm hồn an nhiên tự tại. Sự giải thoát của chúng ta không bị dao động sẽ đưa đến đời sống cuối cùng không còn tái sanh nữa. Như vậy, Thế Tôn đã thức tỉnh mọi người:

“Gióng lên trống bất tử,

Trong thế giới mù lòa” .     

 Như vậy, với mục đích giải thoát, đạo Phật không những là suối nguồn hạnh phúc cho người phương Đông và cả người phương Tây khi tiến sĩ Edward Conze, một trong những nhà nghiên cứu Phật giáo ở Tây phương cho rằng: “Cuối cùng ở trong ngõ cụt của đời sống, ông đã khôn ngoan chuyển hóa cái chủ nghĩa duy tâm không thỏa hiệp từ chính trị sang đạo Phật, một lối thoát, một con đường đưa ông đến an lạc và tỉnh thức”.


 

1- HÒA THƯỢNG THÍCH THANH TỪ, Giảỉ thoát là cốt lõi của Đạo Phật, (tài liệu trên mạng, 3-8-2009)

2. KINH TRƯỜNG BỘ 1, Kinh Sa Môn quả, Kinh sách điện tử Phật giáo tiếng Việt (VNBET ), tr.185

KINH TRƯỜNG BỘ 2, Kinh Đại Niệm Xứ, Kinh sách điện tử Phật giáo tiếng Việt (VNBET), tr.185 

3. KINH TRUNG BỘ 1, Kinh niệm xứ, Kinh sách điện tử Phật giáo tiếng Việt (VNBET), tr.94

4. KINH DƯỢC SƯ, Dịch giả Bồ tát giới Tuệ Nhuận, Nxb. Tôn giáo Hà Nội, PL.: 2554 – DL.: 2010, tr. 49

Bình luận bài viết

    Tin sinh hoạt phật sự

    Video bài giảng

    Pháp âm

    • Mẹ ơi - Thơ: Thích Phước Hạnh - Nhạc: Hoàng Lan
    • Khúc ca Tịnh Độ - Lời: Thích Phước Hạnh - Nhạc: An Sơn
    • Nụ cười da cam - Nhạc: Trần Đức Tâm - Thơ: Nguyễn Ngọc Mai
    Pháp âm khác...

    Thống kê truy cập

    • Online: 51
    • Số lượt truy cập : 3589815