Tu

Tại sao chúng ta phải ngồi thiền?

TẠI SAO CHÚNG TA PHẢI NGỒI THIỀN?

HT. THÍCH THANH TỪ 
(Thiền Viện Thường Chiếu)

Muốn ngồi thiền, trước chúng ta phải biết lý thuyết, sau mới thực hành được. Tại sao chúng ta phải ngồi thiền? Phật dạy trong bốn oai nghi chúng ta  đều tu được hết. Bốn oai nghi là đi, đứng, nằm và ngồi. Tuy nhiên trong  số bốn oai nghi đó, các Thiền sư nói chỉ có ngồi là thù thắng hơn cả.

Tại sao? Vì lúc bình thường, tâm nghĩ suy hơn thua, phải quấy của chúng ta  dấy khởi liên tục. Chẳng những nó liên tục trong lúc bình thường, mà  ngay cả khi sắp vào giấc ngủ, mình muốn không mà nó vẫn cứ nghĩ lung  tung. Chừng nào mệt mỏi quá nó mới chịu nghỉ cho mình ngủ. Như vậy lâu  nay chúng ta bị các thứ vọng tâm đó che đậy lôi kéo mãi.

Phật dạy  tất cả chúng sanh luân hồi sanh tử là do nghiệp dẫn, mà nghiệp từ đâu  ra? Từ thân, khẩu, ý. Tuy nói ba nghiệp nhưng thật tình ý nghiệp là chủ.  Nếu ý nghĩ tốt thì thân làm tốt, miệng nói tốt; ý nghĩ xấu thì thân làm xấu, miệng nói xấu. Nên ý là chủ động. Nếu ý lặng thì nghiệp cũng theo  đó mà dứt.

Tất cả phân biệt hơn thua phải quấy đều từ ý phát sanh. Ý nghĩ tốt, ý nghĩ xấu, ý nghĩ phải, ý nghĩ quấy v. v… Lâu nay chúng ta  mê lầm cho ý đó là tâm mình và để cho nó chỉ huy, dẫn mình đi trong luân hồi sanh tử. Chừng nào lặng những thứ suy nghĩ ấy, ta mới nhận ra mình  vẫn nghe biết phân biệt rõ ràng mà không có sự can thiệp của ý. Đây  chính là cái biết chân thật hiện tiền, sẵn có của mình. Nhưng vì bình  thường chúng ta chạy theo vọng tâm nên quên mất nó. Cái biết này không  tạo nghiệp, không tạo nghiệp thì làm sao luân hồi?

Cho nên tu là để  giải thoát sanh tử. Muốn giải thoát sanh tử thì phải dừng hết các  nghiệp, trước nhất là ý nghiệp, vì ý chủ động. Vì vậy mục đích chúng ta  ngồi thiền là để cho ý lặng. Ý lặng rồi thì cái hằng tri hằng giác hiện  tiền, chớ không phải mất mình. Tâm chân thật ấy không tướng, không động. Còn ý do duyên theo bóng dáng của ngoại cảnh như người vật mà có, nên  nó lăng xăng lộn xộn hoài, rồi dẫn mình đi tạo nghiệp nữa.

Trọng tâm tu của chúng ta là để trở về với cái chân thật của mình. Nhà thiền nói  chúng ta như người cỡi trâu đi tìm trâu hay cõng Phật đi cầu Phật, cứ  cầu Phật ở ngoài mà quên đi ông Phật thật mình đang có. Đó là cái lầm  đáng thương.

Dưới con mắt nhà Phật, chúng ta không phải tìm Phật ở đâu,  mà chính tâm hằng tri hằng giác của mình là tâm Phật.

Nhưng tâm đó  hiện giờ đang bị những thứ nghĩ suy, phân biệt, hơn thua, phải quấy ngăn che liên tục. Cho nên chúng ta phải dẹp tâm lăng xăng đó để tâm thật  hiện ra. Cũng như mặt trăng sáng trên hư không bị áng mây đen che nên  tối. Nếu nhiều áng mây liên tục che như vậy thì chúng ta không thể nào  thấy mặt trăng được. Ta không thấy mặt trăng, chớ không phải không có  mặt trăng. Cũng như ta không thấy được Phật của mình, chớ không phải  mình không có Phật. Tọa thiền chính là để dừng tâm lăng xăng ấy lại. Lâu nay nó làm chủ mình, bây giờ ta giành quyền làm chủ lại. Không chạy theo nó nữa thì nó phải dừng. Chúng ta làm chủ được ý niệm lăng xăng đó là chúng ta làm chủ được nghiệp. Ngược lại, nếu để nó làm chủ mình thì  khi nhắm mắt nó dẫn mình đi đâu mình cũng phải chạy theo nó, không cưỡng lại được.

Vì vậy ý nghĩa của ngồi thiền rất quan trọng. Ngồi thiền  để làm Phật chớ không phải ngồi thiền để chơi, hay ngồi thiền theo dưỡng sanh cho khỏe mạnh. Ngồi thiền là từng bước dừng nhân tạo nghiệp. Nhân  tạo nghiệp sạch thì nghiệp sạch. Nghiệp sạch thì giải thoát sanh tử. Khi  đó cái hằng tri hằng giác của mình hiện bày. Cái đó không bị nghiệp dẫn nên nó giải thoát sanh tử. Sống được với cái đó thì chúng ta không còn  khổ trong luân hồi nữa. Đó là chỗ cứu kính của việc tu tập tọa thiền.

Chúng ta thường xem người điên là những người đáng thương, nhưng không ngờ  mình lại giống hệt người điên. Bởi vì những chuyện đâu đâu năm trên năm  dưới, cứ lảm nhảm trong đầu hoài. Người điên nói ra miệng, còn mình thì  nói thầm thầm bên trong. Hết chuyện này tới chuyện kia, chuyện gì mình  cũng nghĩ được, cũng nhớ được. Cứ như vậy mà lảm nhảm suốt ngày, không  yên được một phút nào. Nghĩ nhiều, suy tính nhiều thì nặng đầu, như vậy  tự mình làm khổ mình, chớ có ai vô đó đâu.

Bây giờ chúng ta chưa  dừng được hoàn toàn những thứ nghĩ tạp nhạp ấy, nhưng nếu làm chủ được  phần nào, đầu mình nhẹ chừng đó. Người suy nghĩ nhiều thì có nhiều  chuyện, có khi những chuyện không đáng nghĩ vẫn cứ nghĩ luẩn quẩn mãi,  đến chừng có chuyện cần phải nghĩ thì nghĩ không ra. Con người thường kỳ  lạ như vậy.

Chỉ khi nào những thứ nghĩ lộn xộn dừng lại, tâm thanh  thản thì trí tuệ mới sáng, chừng đó cần nghĩ là ta nghĩ được ngay. Cho  nên nhiều người nói “Con có lỗi khi ngồi thiền thường giải quyết những  vấn đề mà ở ngoài chưa giải quyết được”. Vì giải quyết được nên cứ ngồi  đó giải quyết hoài, thành ra quên tu. Đó là một lẽ thật. Tại vì khi ngồi thiền, tâm hơi yên một chút, bỗng nhớ lại vấn đề trước kia mình bế tắc, bây giờ tự nhiên sáng ra, thấy rất rõ. Thấy hay quá, nên mình lo giải  quyết mà quên mất mục đích chính của mình là ngồi cho tâm yên.

Như  vậy để thấy rằng mục đích tu của chúng ta là để tâm được tĩnh lặng. Tâm  được tĩnh lặng thì trí sáng. Như nước ở dưới hồ đục, chúng ta múc đổ vào lu. Sau một thời gian từ sáng đến chiều, nước lóng lại trở nên trong.  Nước trong không phải chỉ do mình lóng, mà bản chất của nước là trong.  Nó đục là vì lẫn những cặn bã li ti. Cặn dừng lại, lóng xuống thì nước  trong trở lại. Mặt nước đục thì cảnh không hiện được. Mặt nước trong mới hay hiện rõ tất cả cảnh bên ngoài. Nước trong tức là sáng, nước đục tức là tối.

Chúng ta ngồi thiền là để lóng những cặn bã trong tâm  xuống. Cặn bã lặng rồi thì tâm an. Tâm an thì trí sáng. Đó là kết quả  gần nhất của việc ngồi thiền. Còn kết quả xa, kết quả cuối cùng là giải  thoát sanh tử. Người tu Phật mà không chịu ngồi thiền là một thiệt thòi  lớn. Bởi vì tâm lăng xăng không yên thì nghiệp dẫn hoài. Nghiệp dẫn thì  phải trầm luân sanh tử không có ngày cùng.

Người tu thiền chẳng  những tâm được yên, trí sáng mà cơ thể lại tốt nữa. Cuộc sống lúc nào  cũng vui tươi, không buồn không khổ. Thường mỗi khi chúng ta nghĩ tới  người mình ghét thì mặt cau lại, nghĩ tới người mình giận thì mặt đỏ  lên, nghĩ tới người mình thương thì tự nhiên muốn rơi nước mắt v. v… Cứ  như vậy nên cả ngày gương mặt chúng ta thay đổi không biết bao nhiêu  lần. Chỉ khi không nghĩ gì hết thì gương mặt mình mới bình thản, an  nhiên, tươi tỉnh. Đó là lợi ích cụ thể, gần nhất của người tu thiền.

Tâm  đã an thì tự nhiên thân ít bệnh. Người có mối sầu lo trong tâm, thân  rất dễ sanh bệnh. Bệnh sầu lo các bác sĩ sợ lắm, vì dù có thuốc hay cũng không trị nổi. Chỉ biết tu thì sầu lo mới giảm, mới dứt được. Đó là một lẽ thật. Hiểu như vậy mới thấy giá trị của việc ngồi thiền. Người không hiểu thường hay phê bình: “Làm gì mà ngồi lim dim hoài! ” Có nhiều  người chỉ trích rằng, tôi dạy Tăng Ni, Phật tử không làm gì hết, cứ ngồi lim dim lim dim suốt ngày thật vô ích. Người nhìn cạn thấy ngồi thế như  vô ích, nhưng sự thật đó là việc làm hết sức quan trọng.

Chúng ta  suốt ngày hay suốt đời cứ chạy ra ngoài mà chưa bao giờ nhìn lại mình.  Khi nhìn lại rồi mới thấy mình là cái gì, mới biết những niệm lăng xăng  chợt sanh chợt diệt không phải thật mình. Lâu nay do mê lầm, chúng ta  nhận đó là mình. Đến khi cái sanh diệt ấy dừng lại, ta mới nhận ra được  còn có một cái tối quan trọng, không sanh không diệt, luôn tỉnh sáng và  hiện hữu bên mình. Đây mới chính thật là mình. Nhận ra như thế là tìm  lại được trân bảo nhà mình từ lâu đã quên mất. Một việc làm như vậy mà  có thể nói vô ích được sao!

Ở đây, tôi chỉ nói khái lược về ý nghĩa  và lợi ích của việc tu tập tọa thiền như thế thôi. Quí vị muốn biết hết  giá trị của nó thì hãy từng bước đi vào thực tập. Chừng ấy, như người  uống nước nóng lạnh tự biết, đâu thể nói tới được.

(Trích Hoa Vô Ưu)

Bình luận bài viết

    Tin sinh hoạt phật sự

    Video bài giảng

    Pháp âm

    • Những áng mây trắng - Thơ: Hoang Phong - Diễn ngâm: Hồng Vân
    • Mẹ ơi - Thơ: Thích Phước Hạnh - Nhạc: Hoàng Lan
    • Khúc ca Tịnh Độ - Lời: Thích Phước Hạnh - Nhạc: An Sơn
    Pháp âm khác >>

    Thống kê truy cập

    • Online: 19
    • Số lượt truy cập : 6061213