CHÙA THIÊN TRÙ SƠN MÔN HƯƠNG TÍCH

 

NGUYỄN LÂM

 

Chùa Thiên Trù

 

Chùa Thiên Trù tọa lạc trong dãy núi Hương Sơn thuộc thôn Yến Vĩ, xã Hương Sơn cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 60 km. Theo truyền thuyết, nơi đây đã trở thành miền đất lý tưởng cho các tu sĩ tu hành ẩn dật, nhất là thời kỳ Phật giáo Lý - Trần. Các tài liệu cho biết danh hiệu Thiên Trù là do vua Lê Thánh Tông (1460-1497) khởi xướng. Ban đầu, Thiên Trù có ý nghĩa là một phụ tinh trong các sao tử vi, chỉ về sự ăn uống, sau này lấy làm danh hiệu chùa. Căn cứ vào Khoa cúng Tổ của chùa Thiên Trù, thì các thế hệ truyền đăng đã trải qua 11 đời, nay kế tiếp là thế hệ thứ 12. Trong mỗi thế hệ, chắc có rất đông các huynh đệ cùng hàng nhưng tiếc rằng trong Khoa cúng Tổ không ghi được hết, cho nên càng không rõ ai trước ai sau. Người được trao trụ trì thứ bậc thế nào, nay đều mờ mịt nhất là từ thế hệ thứ 7 trở lên, chỉ có từ thế hệ thứ 8 về sau, thế hệ thứ 9, thứ 10 là ghi tương đối đầy đủ. Tuy nhiên, trong khoa cúng còn được bổ sung hai danh tăng xuất chúng, chắc không trực tiếp trụ trì chốn tổ, như Tị Tổ Thích Bính Bính, tự Chiếu Kính, húy Hải Lượng và Tổ Thích Thanh Lai, hiệu Tố Liên thuộc thế hệ thứ 10. Theo bia Thiên Trù Thiền Tự dựng tháng 3 năm Chính Hòa thứ 17 (1685) ghi về tổ như sau: Thiền sư Viên Quang chân nhân được nhà vua ban Thượng Lâm viện Tăng lục ty Hòa thượng Viên Giác Tôn giả Hòa thượng thanh bạch một lòng chuyên lao vào việc Tam bảo: trong lo sửa động Hương Tích, ngoài thì xây dựng cảnh Phật Thiên Trù, khuyến giáo thập phương, cùng góp công đức, phúc trời lâu dài lau mãi hương đăng ở chùa, việc Phật được tròn quả phúc. Kế tiếp là hàng ngàn phương danh Phật tử phát tâm công đức xây dựng chùa trong đó có nhiều vị trong vương cung phủ chúa. Hơn 200 năm sau lại có một đợt trùng tu lớn. Theo Trùng Tu Thiên Trù Tự Bi dựng tháng 7 năm Duy Tân thứ 4 (1910) cho biết: “Kiến tạo ban đầu là Viên Quang Tổ sư, sau đó là Thông Lâm Thiền sư xây dựng tiếp Hậu viện và Tiền đường, nhưng Chính điện cũ nát và Giải vũ chật hẹp vẫn như cũ. Khoảng năm Thành Thái (1889-1907), Thiền sư Thanh Quyết làm Giám viện chùa này là bậc hào kiệt trong Tăng chúng, nghiêm cẩn giữ giới luật, nối được đèn Tổ, thấu hiểu thời nghi, giỏi về kiến trúc, bàn bạc với thân hào trong làng, lập hội Tập Thiện trình báo với tỉnh hạt để xây dựng mới lại chùa. Thế rồi tính toán công trình, mua sắt gỗ, chở cát ngói, phá đá xây tường, lấp khe dựng nền. Trước hết cải tạo hai dãy Giải vũ 20 gian, xây gác cổng 2 tầng, xây nhà mới ở phía trái chùa, xây Tiên cung ở bên phải, xây Chính điện cho cao và rộng hơn, xây gác chuông cho thật to lớn cùng trấn song. Quán bến, giếng khơi, đường đá, mọi thứ đều lần lượt hoàn thành, trạm trổ sơn vẽ, cốt sao cho thật kiên cố, tinh xảo, công việc phải mất hàng 10 năm này. Kinh phí phải tốn hàng vạn vạn đồng, đều là do quý quan địa phương cùng thiện nam tín nữ thập phương vui lòng hỷ cúng. Cứ theo ngày nay mà xét, thì Hương Sơn danh thắng, lâu đài tráng lệ, đến mức này chừng như đã là cùng cực. Hơn nữa, công việc khi mới đề xuất thì có muôn vàn khó khăn. Vậy mà hoàn thành dường như nhanh chóng, chắc hẳn được thần linh trong núi ngấm ngầm phù trì và khiến cho khách du lãm bốn phương đều tấm tắc khen: Động là động đẹp nhất trời Nam, chùa cũng là chùa đẹp nhất trời Nam, đều là do Thiền sư Thanh Quyết đề xướng mà nên” (HT Thanh Phúc dịch).

Thế rồi thời vận thay đổi, Thiên Trù nằm trong khu căn cứ hoạt động cách mạng chống thực dân Pháp tái xâm lược. Ngày 11 tháng 2 năm Đinh Hợi (1947), quân Pháp đã vào đốt phá chùa, Thiên Trù thành đống gạch vụn tro tàn. Năm 1948 và 1950 chúng lại vào đốt và còn cho máy bay thả bom hủy diệt, Thiên Trù không còn nữa. Dấu vết xưa, nay chỉ còn lại vườn tháp mà thôi.

Năm 1973, Sở Văn hóa Hà Tây xây 5 gian nhà, nhìn xuống hồ Song Nguyệt, một gian làm phòng của Hòa thượng trụ trì, còn lại làm phòng tiếp khách, và năm sau dựng ngôi tháp tổ đệ thập.

Năm 1982, xây 5 gian Pháp đường bên hồi dãy nhà Quan cư, do nhóm Phật tử Kính Phương ở Hà Nội thực hiện.

Năm 1984, dựng tháp chuông trên nền sân thứ ba.

Năm 1989, dựng ngôi Tam bảo kiểu chữ Đinh chồng diêm, giữa điện thờ Bồ tát Quan Âm Nam Hải bằng đá, tạc theo mẫu tượng trong động Hương Tích nhưng lớn hơn.

Những năm tiếp theo, hoàn thiện nhà Hậu cung, nhà Tổ, thờ Thánh Mẫu, dựng lầu Quan Âm, xây Nam Thiên môn năm 1994 và 2 dãy nhà Khách, nhà Lưu niệm. Tháp Tổ thập nhất, nâng cấp mở rộng bến Trù, làm đường lên chùa và lối vào động Hương Tích.

Truyền thừa theo Khoa cúng Tổ chùa Thiên Trù:

1. Tổ khai sáng: Viên Quang chân nhân.

Tị tổ Thích Bính Bính, tự Chiếu Kính, húy Hải Lượng.

2. Tổ sư Thích Cương Tuệ, pháp danh An Trú, tự Thông Dụng.

3. Tổ sư Thích Tuấn Nhã, húy Thiệu, pháp danh Phổ Chiêu.

4. Tổ sư tự Chiếu Tự, hiệu Tam Giáo Tổ sư.

5. Tổ sư húy Đoan, pháp danh Thông Lâm.

6. Tổ sư Thích Hoàng Hoàng, pháp danh Tâm Chúc, hiệu Minh Chính.

7. Tổ sư Thích Minh Mẫn, pháp danh Thanh Hữu.

8. Tổ sư Thích Đôn Mẫn, pháp danh Thanh Quyết.

9. Tổ sư pháp danh Trí Tích, húy Phổ Minh.

10. Tổ sư pháp danh Thanh Chân, hiệu Chân Như.

11. Tổ sư Viên Thành, tự Nguyệt Trí.

12. Đương kim trụ trì: Thích Minh Hiền.

Như vậy, sự nghiệp khai sơn và đại trùng tu chùa Thiên Trù cũng như động Hương Tích theo các văn bia ở chùa đã trải qua 6 thế hệ trụ trì (Viên Quang, Thông Lâm, Thanh Quyết, Thanh Tích, Thanh Chân (1905-1989), Viên Thành (1950-2002). Còn trong Khoa cúng Tổ đến nay đã tiếp nối thế hệ thứ 12. Tuy nhiên, tháp tổ khai sáng là Viên Công tháp chứ không phải Thủy Thiên tháp. Còn Tị Tổ Thích Bính Bính, tự Chiếu Kính, húy Hải Lượng chưa tìm thấy trong bia đá. Lại nữa, Nguyệt Đường Chân Lý Tổ Sư –Tăng lục ti Hòa thượng tự Như Trí Giác Tuệ (theo Tào Khê thực lục ký) không có trong khoa cúng. Tổ thứ 9: Bia đá ghi Thanh Chân, Khoa cúng ghi Trí Tích. Ngoài ra, chư tổ thuộc các thế hệ trong sơn môn Hương Tích được cử đi hoằng pháp, chấn tích, trụ trì ở khắp các nơi thì rất nhiều, không thể khảo cứu hết được, chẳng hạn Tổ thứ 9 đã đào tạo hơn 100 đệ tử thành đạt với hàng chục ngôi chùa trực thuộc chốn tổ. Nay xin lược tính, mong độc giả hoan hỉ chỉ giáo:

Các chùa thuộc Sơn môn Hương Tích

1- Chùa Hương Tích, Yến Vỹ, huyện Mỹ Đức, Hà Nội.

2- Chùa Thầy, xã Sài Sơn, huyện Quốc Oai, Hà Nội.

3- Chùa Đỉnh Sơn, động Thánh Hóa, Sài Sơn, Quốc Oai, Hà Nội.

4- Chùa Một Mái, Sài Sơn, Quốc Oai, Hà Nội.

5- Chùa Long Đẩu, Sài Sơn, Quốc Oai, Hà Nội.

6- Chùa Phúc Đức, thôn Phúc Đức, xã Sài Sơn, Quốc Oai, Hà Nội.

7- Chùa Thiền Sư, xã Đồng Bụt, Quốc Oai, Hà Nội.

8- Chùa Đồng Dương, Phúc Mậu, Đồng Mai, Hà Đông, Hà Nội.

9- Chùa Triệu Khánh, Thanh Trì, Hoàng Mai, Hà Nội.

10- Chùa Thuần Nghệ, thị xã Sơn Tây, Hà Nội.

11- Chùa Khai Nguyên (chùa Cheo), thôn Tây Ninh, Sơn Đông, thị xã Sơn Tây, Hà Nội.

12- Chùa Vân Gia, xã Trung Hưng, thị xã Sơn Tây, Hà Nội.

13- Chùa Diên Phúc, xã Đức Thượng, huyện Hoài Đức, Hà Nội.

14- Chùa Ngọc Tân, xã Yên Sở, huyện Hoài Đức, Hà Nội.

15- Chùa Pháp Vũ, xã Yên Sở, huyện Hoài Đức, Hà Nội.

16- Chùa tổng La Phù, xã La Phù, Hoài Đức, Hà Nội.

17- Chùa Giàn, phường Xuân Đỉnh, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội.

18- Chùa Đông Ba Sùng Phúc, xã Thượng Cát, quận Bắc Từ Liêm, Hà Nội.

19- Chùa Vạn Niên, đường Lạc Long Quân, Tây Hồ, Hà Nội.

20- Chùa Tản Viên, xã Minh Quang, huyện Ba Vì, Hà Nội

21- Chùa Đại Bi, xã Quang Minh, huyện Mê Linh, Hà Nội.

22- Chùa Thắng Nghiêm, Khúc Thủy, huyện Thanh Oai, Hà Nội.

23- Chùa Già Lam, thôn Lam Điền, xã Lam Điền, huyện Chương Mỹ, Hà Nội.

24- Chùa Linh Thông, thị trấn Chúc Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Nội.

25- Chùa Hưng Khánh, xã Phù Lưu Tế, huyện Mỹ Đức, Hà Nội.

26- Chùa Quang Ân (chùa Ngòi), thôn Trung, xã Thanh Liệt, huyện Thanh Trì Hà Nội.

27- Chùa Long Quang, 904 Đ. Kim Giang, xã Thanh Liệt, Thanh Trì, Hà Nội.

28- Chùa Huỳnh Cung, thôn Huỳnh Cung, xã Tam Hiệp, huyện Thanh Trì, Hà Nội.

29- Chùa Tự Khoát, xã Ngũ Hiệp, huyện Thanh Trì, Hà Nội.

30- Chùa Mẫu Tứ Pháp, xã Mãn Xá, Thuận Thành, Bắc Ninh.

31- Chùa Hà Tiên, phường Định Trung, thành phố Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc.

32- Chùa Biện Sơn, thị trấn Yên Lạc, huyện Yên Lạc, tỉnh Vĩnh Phúc.

33- Tịnh thất Tây Thiên, xã Đại Đình, huyện Tam Đảo, Vĩnh Phúc.

34- Chùa Đại Bi, Bạch Hạc, TP. Việt Trì, Phú Thọ.

35- Chùa Bảo Ngạn, xã Sông Lô, TP. Việt Trì, Phú Thọ.

36- Chùa Quế Lâm, xã Sông Lô, TP. Việt Trì, Phú Thọ.

37- Chùa Hoàng Long, xã An Đạo, huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ.

38- Chùa Quỳnh Trân, phường Lam Hạ, TP. Phủ Lý, tỉnh Hà Nam.