HÒA THƯỢNG LƯƠNG NGỌC TRỤ

 

NGUYỄN ĐẠI ĐỒNG

 

 

Không rõ pháp danh, năm sinh, năm viên tịch, gia đình của Hòa thượng Lương Ngọc Trụ. Ông quê ở huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương, xuất gia từ sớm, tu học tại chùa Muống (Quang Khánh tự, thôn Dưỡng Mông), xã Ngũ Phúc, huyện Kim Thành.(*)

Ngài là bậc cao tăng đức độ, siêng năng việc tu hành và có lòng yêu nước thiết tha, từng trụ trì nhiều chùa, như chùa Yên Cường huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương; chùa An Lạc làng Hoàng Pha, chùa Ngọc Hoa làng Phương Mỹ, tỉnh Kiến An, nay thuộc huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng.

Tháng 3 năm 1942, sư Hoàng Ngọc Lương tham gia hoạt động cách mạng từ năm 1939 đã đến các chùa Hoàng Pha, Trình Hướng, Phương Mỹ, Mỹ Cụ, Phù Lưu, An Lư, huyện Thủy Nguyên tuyên truyền, xây dựng cơ sở cách mạng. Nhiều sư sãi, Phật tử, một số thân hào yêu nước được ông giác ngộ trong đó có sư Lương Ngọc Trụ, Trụ trì chùa Ngọc Hoa, thôn Phương Mỹ, xã Mỹ Đồng. Sư đã che chở, nuôi dưỡng và giúp đỡ cụ Hoàng Ngọc Lương hoạt động bí mật. Với uy tín của mình, hòa thượng đã kết nối với các nhà sư trụ trì các chùa ở vùng thượng huyện Thủy Nguyên. như chùa Doãn Lại, xã Lại Xuân; chùa Vĩnh Am, xã An Lư... từ đó các chùa trở thành cơ sở cách mạng. Chùa Ngọc Hoa trở thành nơi tụ hội của nhiều tăng ni, Phật tử các nơi trong huyện. Xen kẽ vào các buổi giảng kinh, hòa thượng đã giảng giải một cách sơ khai, dễ hiểu về tinh thần đoàn kết, về ý thức dân tộc, về cách mạng... cho mọi người.

Chùa Ngọc Hoa là điểm gặp gỡ của Tư lệnh Đệ tứ chiến khu Nguyễn Bình và Tri phủ Thủy Nguyên Nguyễn Quang Tạo bàn việc tước vũ khi địch. Nhà chùa còn là một trong những cơ sở cất giấu, chuyển giao vũ khí, quần áo, thuốc chữa bệnh chuyển từ Hải Phòng cho chiến khu Đông Triều.

Ngày 30 tháng 8 năm 1945 (23.7 Ất Dậu), Ủy ban Tăng già Cứu quốc đoàn, phủ bộ Thủy Nguyên thuộc Đệ tứ chiến khu thành lập, Hội quán đặt tại chùa Phương Mỹ cách phủ lỵ Thủy Nguyên chừng 2 cây số.

“Hồi 2 giờ chiều ngày 30 tháng 8 năm 1945, toàn thể tăng ni trong hàng phủ Thủy Nguyên hội họp tại chùa Ngọc Hoa (Phương Mỹ), xã Mỹ Đồng. Thượng tọa Thái Hòa đọc lời khai mạc lễ thành lập Ủy ban Tăng già Cứu quốc.

Toàn thể tăng ni đều hưởng ứng lập thành quy ước, mục đích là tham gia vào công cuộc cách mạng để củng cố nền độc lập nước nhà: Bài trừ hủ tục mê tín, gia nhập đội quân Cảm tử và Hồng thập tự làm các việc cứu tế từ thiện. Các tăng ni đã cúng vào Quỹ Cứu quốc 6.000$. Ủy ban Tăng già Cứu quốc gồm các vị sau:

- Chánh Chủ tịch: Lương Ngọc Trụ, chùa Phương Mỹ;

- Trưởng Ban chấp hành ủy viên: Thái Hòa, chùa Lôi Động;

- Ủy viên Kinh tế: Nguyên Cầu, chùa Lỗi Dương;

- Ủy viên Xã hội: Nguyên Ý, chùa Phương Mỹ;

- Ủy viên: Tỷ khiêu ni Đàm Chuyển, chùa An Lư.

Hội mong rằng các vị Tăng Ni các hạt mau mau lập đoàn Tăng già Cứu quốc, theo mục đích mà tham gia vào công cuộc cách mạng hiện thời. Nếu vị nào có nhiệt tâm nhưng vì địa phương chưa tiện nơi tổ chức xin kíp về chùa Phương Mỹ, Thủy Nguyên, chúng tôi hết sức hoan nghênh và sẽ trình bày công việc tiến hành”¹.

Hoạt động của Hội đã đóng góp rất to lớn cho phong trào cách mạng chung, đặc biệt là vai trò của Hòa thượng Lương Ngọc Trụ.

Hòa thượng viên tịch tại chùa An Lạc (Hoàng Pha), xã Hoàng Động, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng, tháp hiệu An Lạc.

 

Chùa Hoàng Pha, xã Hoàng Động, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng

 

---

(*) Các địa danh trong cuốn sách này ghi nhận theo thời điểm trước 1/7/2025.

1. Nguyễn Đại Đồng, Biên niên sử Phật giáo miền Bắc (1920-1953), Nxb Tôn giáo, 2008, trang 229-230.