LỄ CUNG RƯỚC NGỌC XÁ LỢI PHẬT TẠI BAN MÊ THUỘT NĂM 1953
THÍCH HẢI ĐỊNH
Hòa thượng Hội chủ Thích Tịnh Khiết và Đại đức Narada cùng phái đoàn
tại sân bay Phụng Dực ngày 29-6-1953, trên hành trình cung rước Ngọc Xá-lợi Phật
lên Ban Mê Thuột - Ảnh tư liệu do tác giả cung cấp
Bài nghiên cứu chuyến thỉnh Ngọc Xá Lợi Phật của Đại Đức Narada Maha Thera, cao tăng Tích Lan, tại Việt Nam năm 1953, với trọng tâm là sự kiện tổ chức tại Ban Mê Thuột, Đắk Lắk. Thông qua các tư liệu lịch sử, ảnh lưu trữ và nguồn nghiên cứu Phật học, bài viết phân tích bối cảnh, ý nghĩa tôn giáo - văn hóa, và tác động lâu dài của sự kiện này đối với Phật giáo Tây Nguyên và Phật giáo Việt Nam giữa thế kỷ XX.
Phái đoàn cung rước Ngọc Xá-lợi Phật đang tiến về trung tâm thị xã Ban Mê Thuột
(hàng đầu từ trái sang: Đại đức Narada, vị sư thỉnh tháp ngọc Xá-lợi Phật, Hòa thượng Hội chủ
Thích Tịnh Khiết, cư sĩ Chánh Trí Mai Thọ Truyền) - Ảnh tư liệu do tác giả cung cấp
1. BỐI CẢNH LỊCH SỬ
Những năm 50 của thế kỷ XX, trong bối cảnh chiến tranh và phân hóa xã hội, phong trào Chấn hưng Phật giáo Việt Nam vẫn phát triển. Với nhiều tổ chức Phật giáo, trong đó Hội Phật học Nam Việt và Tổng Hội Phật giáo Việt Nam đóng vai trò nòng cốt. Trong nỗ lực kết nối quốc tế, nhiều cao tăng từ các nước Phật giáo đã đến Việt Nam, trong đó có Đại đức Narada Maha Thera (1898-1983), một cao tăng Tích Lan.1
Ngày 29/6/1953 (nhằm ngày 19 tháng 5 năm Quý Tỵ) diễn ra một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử Phật giáo Việt Nam và Tây Nguyên: Chuyến hoằng pháp và cung thỉnh Ngọc Xá Lợi Phật của Đại đức Narada Maha Thera, với điểm nhấn là lễ cung nghinh và tôn trí Ngọc Xá Lợi tại Ban Mê Thuột, tỉnh Đắk Lắk.2
Sự kiện này, không chỉ là một hoạt động tôn giáo trọng đại, mà còn phản ánh khát vọng hòa bình, đoàn kết dân tộc và kết nối Phật giáo Việt Nam với cộng đồng quốc tế, trong bối cảnh xã hội Việt Nam và thế giới vừa trải qua những biến động lớn sau chiến tranh thế giới lần thứ II.
2. ĐẠI ĐỨC NARADA MAHA THERA VÀ BỐI CẢNH CHUYẾN THỈNH NGỌC XÁ LỢI
Narada Maha Thera (1898–1983) là một trong những vị cao tăng Theravāda nổi bật nhất thế kỷ XX, nổi tiếng với vai trò “Sứ giả Xá Lợi Phật”. Trong thời gian từ 1930 đến 1960, Ngài nhiều lần thực hiện các chuyến hoằng pháp tại Đông Nam Á, mang theo Ngọc Xá Lợi Phật và cây Bồ đề con chiết từ Bodh Gaya (Ấn Độ) trao tặng các cộng đồng Phật giáo, như biểu tượng gắn kết và phục hưng Phật giáo.3
Tại Việt Nam, Đại đức Narada đã đến thăm từ trước 1953, giảng pháp và hỗ trợ hoạt động Phật học tại Nam Bộ. Năm 1953, theo lời thỉnh mời của Hội Phật học Nam Việt và Tổng Hội Phật giáo Việt Nam, cùng với sự bảo trợ của Hoàng Thái hậu Từ Cung (Đoan Huy hoàng thái hậu), Đại đức Narada đã mang theo 3 viên Ngọc Xá Lợi Phật cùng 3 cây Bồ đề con để hiến cúng cho 3 nơi đại diện cho 3 truyền thống Phật giáo chính: Bắc tông, Nam tông (Nguyên thủy) và Phật giáo Campuchia.4
Phái đoàn cung rước Ngọc Xá-lợi Phật đang tiến vào
tư dinh của đức Từ Cung tại Ban Mê Thuột - Ảnh tư liệu do tác giả cung cấp
3. DIỄN TIẾN SỰ KIỆN TẠI BAN MÊ THUỘT (29-6-1953)
Sau khi tổ chức các lễ thỉnh và phân chia Ngọc Xá Lợi tại Sài Gòn, phần Xá Lợi dành cho Phật giáo Bắc tông, Đại đức Narada quyết định dâng đức Đoan Huy Hoàng Thái hậu (mẹ của Bảo Đại), lúc đó đang làm Quốc trưởng chính quyền vùng Pháp tái chiếm) tại Ban Mê Thuột.5
Ngày 29/6/1953, một phái đoàn gồm có Đại đức Narada, Đại đức Bửu Chơn, ông Ưng An, ông Lê Văn Hoạch - Phó Thủ tướng kiêm Tổng trưởng Thông tin của Chính phủ Bảo Đại, ông Nguyễn Văn Hiếu - Hội trưởng Hội Phật giáo Nguyên thủy và đạo hữu Chánh Trí Mai Thọ Truyền, phụng thỉnh tháp vàng (do gia quyến ông Võ Văn Trọng ở Nam Vang cúng) lên Ban Mê Thuột.
Tại tư dinh, Bà Đoan Huy Hoàng Thái hậu thân hành khăn áo chỉnh tề, trầm hương trang nghiêm, quỳ tiếp ngọc báu. Chứng minh và tham dự lễ cung tiếp Xá Lợi có Hòa thượng Thích Tịnh Khiết (đương kim Hội chủ Tổng Hội Phật giáo Việt Nam), Hòa thượng Thích Đức Thiệu - Trụ trì chùa Khải Đoan, ông Hoàng Trọng Quang - Nghi lễ chùa Khải Đoan; Đại diện chính quyền và các hội đoàn địa phương; cùng chư tăng và đông đảo Phật tử.
Gần 2 năm sau, Bà Từ Cung quyết định giao cho Tổng Hội Phật giáo Việt Nam trách nhiệm phụng thờ Ngọc Xá Lợi. Tổng hội xét công lao của Hội Phật học Nam Việt, đã ủy nhiệm cho Hội nhiệm vụ thờ phụng, lúc ấy trụ sở của hội còn đặt tại chùa Phước Hòa ở khu Bàn Cờ. Sau đó, Hội Phật học Nam Việt xây dựng chùa mới tại nơi rộng rãi hơn để phụng thờ di bảo Đức Thế Tôn cho thiện tín đến lễ Phật chiêm bái Xá Lợi. Trụ sở ấy, nay là chùa Xá Lợi, 89 Bà Huyện Thanh Quan, Phường Xuân Hòa, TPHCM.6
4. VAI TRÒ VÀ Ý NGHĨA CỦA SỰ KIỆN BÀ TỪ CUNG NHẬN XÁ LỢI PHẬT TẠI BAN MÊ THUỘT (1953)
Sự kiện Bà Từ Cung tiếp nhận Xá Lợi Đức Phật tại Ban Mê Thuột năm 1953 không chỉ mang tính nghi lễ tôn giáo thuần túy, mà còn là một bước đi chiến lược trong việc giới thiệu và củng cố nền tảng Phật giáo tại vùng đất Tây Nguyên, nơi vốn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của các tín ngưỡng bản địa và tôn giáo khác được truyền vào từ sớm.
Đức Từ cung (giữa) cung đón Hòa thượng Hội chủ Thích Tịnh Khiết và
Đại đức Narada cùng phái đoàn tại tư dinh ở Ban Mê Thuột -
Ảnh tư liệu do tác giả cung cấp
- Ban Mê Thuột - điểm nút giao thoa văn hóa: Thời điểm đầu thập niên 1950, Ban Mê Thuột là trung tâm hành chính và quân sự của vùng Đắk Lắk, tập trung nhiều cư dân người Kinh di cư từ miền Trung và miền Bắc. Việc chọn nơi đây để tổ chức lễ cung nghinh Xá Lợi và có sự tham gia của hoàng gia đã tạo sức lan tỏa mạnh mẽ, đặt nền móng cho hoạt động Phật giáo ở Tây Nguyên.
- Củng cố vị thế Phật giáo tại vùng biên viễn: Tây Nguyên khi đó còn là vùng “biên viễn tôn giáo” của Phật giáo. Sự kiện năm 1953 mang Xá Lợi, biểu tượng thiêng liêng bậc nhất của Phật giáo lên vùng cao nguyên thể hiện ý chí mở rộng địa bàn hoằng pháp, đồng thời khẳng định sự hiện diện của Phật giáo như một lực lượng tinh thần quan trọng ở nơi đây.
- Gắn kết cộng đồng: Lễ hội quy tụ nhiều tông phái và dân tộc, tạo không gian giao lưu văn hóa – tôn giáo, hỗ trợ tinh thần đoàn kết trong bối cảnh xã hội nhiều biến động. Biểu tượng kiến trúc Chùa Sắc Tứ Khải Đoan là sự giao thoa giữa lối kiến trúc cung đình Huế, nhà sàn Tây Nguyên và nhà dài Ê Đê.
- Định hướng phát triển Phật giáo lâu dài ở Tây Nguyên: Từ sau sự kiện này, nhiều hoạt động Phật giáo ở Ban Mê Thuột và các tỉnh lân cận bắt đầu khởi sắc, dẫn đến việc hình thành các cơ sở tự viện, hội Phật giáo địa phương và những phong trào từ thiện - giáo dục lấy cảm hứng từ tinh thần Phật pháp. Vai trò của Bà Từ Cung trong nghi lễ đã góp phần tạo uy tín và sự tin cậy, khuyến khích giới lãnh đạo địa phương ủng hộ các hoạt động này.7
Buôn làng Êđê với nhiều ngôi nhà dài. Ảnh: Tư liệu Internet
5. XÁ LỢI ĐỨC PHẬT – BIỂU TƯỢNG HÒA BÌNH NHÂN LOẠI
Xá Lợi, di vật thiêng liêng gắn với Đức Phật Thích Ca, được các Phật tử tôn kính như hiện thân của Trí tuệ, Từ bi và Hòa bình. Nghi lễ cung nghinh diễn ra qua các tỉnh thành (trong đó có Ban Mê Thuột) trang nghiêm, quy tụ hàng vạn tín đồ và đại diện các tông phái, không phân biệt Bắc, Trung, Nam, trở thành một biểu tượng thống nhất tâm linh và khát vọng hòa hợp dân tộc.8
Sự kiện thỉnh và cung nghinh Xá Lợi Đức Phật về Việt Nam năm 1953 không chỉ mang ý nghĩa tôn giáo, mà còn thể hiện khát vọng hòa bình và đoàn kết của cộng đồng Phật tử trong bối cảnh thế giới vừa trải qua chiến tranh.
Lễ cung nghinh không chỉ dừng lại ở nghi lễ tôn giáo, mà trở thành một sự kiện văn hóa - xã hội, thu hút sự quan tâm của triều đình, chính quyền, và các đoàn thể. Báo chí đương thời như Phật giáo Việt Nam (1953) và Từ Bi Âm đều ghi nhận sự tham dự đông đảo của quần chúng, cũng như sự tham gia tổ chức của các hội đoàn Phật giáo.
Việc tôn vinh Xá Lợi còn gắn liền với thông điệp hòa bình mà Phật giáo muốn gửi đến nhân loại. Trong bối cảnh đầu thập niên 1950, khi chiến tranh và chia cắt còn bao trùm nhiều nơi trên thế giới, hình ảnh Xá Lợi Đức Phật được cung thỉnh qua các đô thị lớn của Việt Nam đã trở thành một biểu tượng tinh thần, khơi dậy niềm tin vào khả năng chuyển hóa khổ đau và kiến lập xã hội an lạc, hòa hiếu.
Từ góc độ văn hóa - tôn giáo, nghi lễ cung nghinh Xá Lợi đã trở thành một nghi thức công cộng (public ritual), vượt khỏi phạm vi nội bộ giáo đoàn để trở thành sự kiện xã hội - văn hóa lớn. Điều này, nhấn mạnh Phật giáo có vai trò lớn trong lĩnh vực văn hóa – xã hội, đồng hành cùng dân tộc trong việc xây dựng hòa bình.
6. Ý NGHĨA SỰ KIỆN
Sự kiện cung thỉnh Xá Lợi đã trở thành lễ hội Phật giáo quốc tế đầu tiên tại Tây Nguyên, nâng cao uy tín Tổng Hội Phật giáo Việt Nam.
- Về tôn giáo: Khẳng định vai trò kết nối giữa Phật giáo Việt Nam và quốc tế; tạo cơ hội cho đồng bào Tây Nguyên tiếp cận sâu hơn với Phật giáo.
- Về văn hóa - xã hội: Gắn kết cộng đồng Kinh - Thượng, đưa Phật giáo trở thành sức mạnh mềm trong kiến tạo hòa bình.
- Về di sản lâu dài: Đặt nền móng cho các lễ thỉnh Xá Lợi và các hoạt động Phật sự khác của Phật giáo tại Tây Nguyên.9
7. KẾT LUẬN
Chuyến thỉnh và cung nghinh Ngọc Xá Lợi Phật của Đại Đức Narada Maha Thera năm 1953 tại Ban Mê Thuột không chỉ là một nghi lễ tôn giáo, mà còn là một biểu tượng hòa bình và đoàn kết dân tộc, mở ra một bước ngoặt trong lịch sử Phật giáo Tây Nguyên. Đây cũng là một trong những dấu mốc khẳng định Phật giáo Việt Nam giai đoạn giữa thế kỷ XX đã bước vào quỹ đạo giao lưu quốc tế, vừa gìn giữ truyền thống, vừa thích ứng với thời đại.
1. https://www.budsas.org/ebud/ebdha296.htm?utm
2. https://daklak.gov.vn/dia-danh-di-tich-thang-canh/-/asset_publisher/bDngMUmMrWIw/
content/chua-khai-oan-ngoi-danh-lam-sac-tu-o-tay-nguyen#:~:text=T%C3%AAn%20
Kh%E1%BA%A3i%20%C4%90oan%20l%C3%A0%20gh%C3%A9p,Cung%20
t%E1%BA%A1i%20Bu%C3%B4n%20Ma%20Thu%E1%BB%99t.
3. Venerable Narada Maha Thera A Buddhist Missionary Par Excellence
https://www.budsas.org/ebud/ebdha296.htm?utm
4. https://chuaxaloi.vn/thong-tin/chua-xa-loi-dia-chi-van-hoa-va-lich-su/300.html
5. https://daklak.gov.vn/dia-danh-di-tich-thang-canh/-/asset_publisher/bDngMUmMrWIw/
content/chua-khai-oan-ngoi-danh-lam-sac-tu-o-tay-nguyen#:~:text=T%C3%AAn%20
Kh%E1%BA%A3i%20%C4%90oan%20l%C3%A0%20gh%C3%A9p,Cung%20
t%E1%BA%A1i%20Bu%C3%B4n%20Ma%20Thu%E1%BB%99t.
6. https://chuaxaloi.vn/thong-tin/chua-xa-loi-dia-chi-van-hoa-va-lich-su/300.html
7. https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/xa-loi-duc-phat-o-viet-nam-nhung-disan-
thieng-lieng-409222.html.
8. https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/xa-loi-duc-phat-o-viet-nam-nhung-disan-
thieng-lieng-409222.html.
9. https://vietnam.vnanet.vn/vietnamese/tin-van/xa-loi-duc-phat-o-viet-nam-nhung-disan-
thieng-lieng-409222.html?utm
Bình luận bài viết