SỰ HÒA HỢP PHẬT GIÁO VÌ HÒA BÌNH VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

 

MINH QUANG

 

Hội nghị Lãnh đạo Phật giáo ba nước Việt Nam - Lào - Campuchia lần thứ III

 

Cuối tháng 10 năm 2025, Hội nghị Lãnh đạo Phật giáo 3 nước Việt Nam - Lào - Campuchia lần thứ III với chủ đề “Sự hòa hợp Phật giáo vì hòa bình và phát triển bền vững”, đã diễn ra trọng thể tại Thủ đô Phnom Penh, Vương quốc Campuchia, có sự tham dự của gần 240 đại biểu đại diện lãnh đạo Phật giáo và các cơ quan quản lý tôn giáo của 3 quốc gia.

Với chủ đề “Sự hòa hợp Phật giáo vì hòa bình và phát triển bền vững”, cho thấy hội nghị đặc biệt nhấn mạnh thúc đấy hòa bình, công bằng và phát triển bền vững. Trong đó, tất nhiên hướng đến việc tập trung vào mục tiêu cụ thể là tăng cường sự đoàn kết hòa hợp và hiểu biết lẫn nhau giữa cộng đồng Phật giáo và người dân của 3 quốc gia, nhằm góp phần lan tỏa giá trị hòa bình, nhân ái đến từng ngỏ ngách tâm hồn mỗi người con Phật.

Chủ đề “Sự hòa hợp Phật giáo vì hòa bình và phát triển bền vững” đã nói lên tầm nhìn trí tuệ mang tính thời đại, đáp ứng những yêu cầu thiết thực bởi các vấn đề nóng bỏng mà khu vực và thế giới đang phải đối diện... Thật vậy, yếu tố hòa hợp không chỉ là sự đồng thuận và cảm thông sâu sắc trong cộng đồng Phật giáo, mà còn là sự hòa điệu giữa tôn giáo với đời sống xã hội, là nền tảng để Phật giáo trở thành một nguồn lực mạnh mẽ kiến tạo nên một thế giới hòa bình và phát triển bền vững.

Đạo Phật luôn quan tâm đến mối liên hệ nhân quả và lý nhân duyên trong môi trường sống, và Đức Phật đề ra một hướng đi chân chánh bằng con đường Bát Chánh đạo, đó là cách sống trí tuệ để mỗi chúng ta luôn tự hoàn thiện bản thân làm cơ sở tạo nên những hiệu ứng tích cực cho xã hội. Đồng thời qua đó, bằng trí tuệ và chánh niệm sẽ giúp chúng ta nhận biết từng nhân duyên, từng hoàn cảnh, nhằm ứng xử một cách khế cơ, khế lý, khế thời trên tinh thần vô ngã vị tha. Cũng trên tinh thần này, và với một tâm thái từ bi, bao dung độ lượng trong mỗi chúng ta, cùng với trách nhiệm và vai trò “hộ quốc an dân” của người con Phật.

Có thể nói rằng, cả 3 quốc gia Campuchia, Lào, Việt Nam đều cùng có chung dòng chảy tâm linh Mekong, nơi mà giáo lý từ bi và trí tuệ, cũng như tinh thần vị tha vô ngã của đạo Phật bén rễ thấm sâu vào đời sống, trở thành nền tảng đạo đức và triết lý sống của cộng đồng cư dân 3 quốc gia vốn có nhiều điểm tương đồng về lịch sử và văn hóa.

Bên cạnh những điều kiện thuận lợi ấy, thì thời đại nào cũng phải đối mặt với những thử thách, và khó khăn trước mắt. Hiện, chúng ta đang phải sống trong bối cảnh thế giới có nhiều bất ổn, xung đột. Chỉ cần chúng ta mất chánh niệm tỉnh giác, thiếu sự lắng nghe để cảm thông thấu hiểu lẫn nhau, thì nguy cơ tranh chấp luôn có cơ hội bùng phát. Chính vì vậy mà vai trò của Phật giáo như một nguồn năng lượng hòa bình trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Và chỉ có sự hòa hợp Phật giáo cùng nhau vận dụng đưa ánh sáng chánh pháp vào đời sống con người mới là điều kiện tiên quyết để kiến tạo nên một môi trường sống hòa bình và phát triển bền vững.

Sở dĩ, một bộ phận lớn trong xã hội vẫn còn bất an, xung khắc, thù hận, vẫn không thoát vòng luân hồi khổ đau, đó là vì không nhận ra bản chất của khổ, nguyên nhân và con đường đi đến sự diệt khổ, nên không thoát khỏi vòng luân hồi lẩn quẩn. Trong Kinh Chuyển Pháp Luân, Đức Phật dạy: “Này các Tỳ kheo, đây là Tập đế: Chính sự khát ái hiện hữu đưa đến tái sinh, kèm theo dục lạc, tham ái, nó cứ tìm kiếm khắp nơi sự dục lạc, sự khao khát dục lạc, sự khao khát được hiện hữu, sự khao khát của cải... Này các Tỳ kheo, đây là Diệt đế: Dập tắc sự khát khao ấy, do sự tiêu diệt hoàn toàn các dục vọng, bằng cách loại trừ dục vọng, từ chối nó, thoát ra khỏi nó, không dành chỗ nào cho nó... Này các Tỳ kheo, đây là Đạo đế: Đấy là Bát Chánh đạo tức là Chánh kiến, Chánh tư duy, Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, Chánh tinh tấn, Chánh niệm và Chánh định”...

Thông qua Đạo đế, đức Phật hướng dẫn người Phật tử một quan niệm sống cao đẹp và thánh thiện bằng việc thực hành ngũ giới và thực hành Bát Chánh đạo. Khi nhớ nghĩ, quán chiếu và thực hành Bát Chánh đạo thì sẽ phát sinh trí huệ, nhờ đó sẽ xây dựng một tâm hồn tràn đầy Phật chất. Vì lẽ đó, nhất là trong bối cảnh xã hội hiện nay, việc ứng dụng lời Phật dạy vào đời sống hằng ngày. Cụ thể là giữ gìn ngũ giới và thực hành Bát Chánh đạo chính là việc làm thiết thực để đạt được sự an lạc hạnh phúc cho bản thân, gia đình và xã hội.

Theo giáo lý nhà Phật, khái niệm về hòa bình, không phải chỉ là sự vắng mặt của chiến tranh, mà là sự túc trực thường xuyên của Tứ Vô Lượng Tâm (Từ, Bi, Hỷ, Xả) nơi mỗi tâm hồn. Đây mới chính là công cụ mạnh mẽ để hóa giải hận thù, xóa bỏ kỳ thị xung khắc để xây dựng lòng tin và hòa hợp.

Thật ra từ hơn 2.000 năm qua, thông qua Bát Chánh đạo, Phật giáo đã đưa ra một lộ trình thực tiễn để kiến tạo hòa bình từ cấp độ cá nhân đến cộng đồng. Ở đó, chánh ngữ thể hiện qua ngôn ngữ chân thật, hòa ái, luôn mang tính xây dựng, là nguyên tắc cốt lõi trong mọi cuộc đối thoại và ngoại giao Phật giáo. Chánh nghiệp là hành động không gây tổn hại, là nền tảng của nguyên tắc bất bạo động và là cơ sở để các Tăng đoàn lên tiếng phản đối mọi hình thức bạo lực, xung đột... Chánh tư duy là nhằm phát triển ý niệm về tính vô thường vô ngã của hiện hữu, là sống có ý thức với lý duyên sinh, giúp mọi người nhận ra mối liên hệ nhân quả và trách nhiệm với cộng đồng nhằm giảm thiểu xung đột xuất phát từ sự chấp thủ. Và tại hội nghị lần này, sự hòa hợp giữa Phật giáo 3 quốc gia có ý nghĩa cao đẹp chính là việc cùng thừa hành chánh pháp, cùng nhau sống có ý thức với những vấn đề cốt lõi đã nhận thức để hướng đến một mục tiêu hòa bình và phát triển bền vững. Thông qua các hoạt động đối thoại liên văn hóa và ngoại giao Phật giáo, Tăng đoàn 3 nước có thể đóng vai trò là cầu nối văn hóa và sứ giả hòa bình giữa các dân tộc, không chỉ trong khu vực mà còn trên trường quốc tế.

Trong bối cảnh thời đại, sự hòa hợp Phật giáo vì hòa bình và phát triển bền vững, đòi hỏi tất cả người con Phật chúng ta phải có bản lĩnh ứng phó. Bản lĩnh ứng phó mang tính chủ động và trực tiếp, đó là ý chí tự hoàn thiện bản thân trên nền tảng giới luật và thực hành giáo pháp của Đức Phật. Sự phát triển bền vững như vậy mới được xem là sự phát triển không chỉ đáp ứng nhu cầu hiện tại, mà còn đáp ứng tốt các nhu cầu mong muốn được kế thừa của các thế hệ tương lai.

Thiết nghĩ, sự hòa hợp Phật giáo luôn bắt đầu từ tính cộng hưởng nền tảng giáo pháp toàn hảo của đức Phật. Và nó được phát triển ngày càng thêm sâu sắc trên cơ sở ý thức sống đạo. Cùng với đó là sự tăng cường đối thoại, giao lưu, hợp tác, thúc đẩy sự hiểu biết lẫn nhau về các giá trị Phật giáo và làm sâu sắc thêm quan hệ truyền thống Phật giáo trong khu vực, nhất là sự lắng nghe, thấu hiểu, cảm thông, tôn trọng và cùng sự nhất quán trong mọi hoạt động Phật sự vì lợi ích nhân sinh.